ଯମକରାଜ ଚଉତିଶା

(ରାଗ-କୌଶିକ)

କୁଞ୍ଜବନେ କଳାନିଧି କଳାନିଧି କଳାନିଧି କଳା ଶ୍ରୀହରି,
କହନ୍ତି ସକଳ କଳକଣ୍ଠ ପାଶେ କଳକଣ୍ଠୀ ପ୍ରୀତି ସୁମରି।
କୋକିଳମ୍ କି କରୁଥିବ ରାମାମଣୀ,
କୁସୁମ-ଶାୟକ ସାୟକ ଶାୟକ ଶାୟକ ବିନ୍ଧୁଥିବ ଟାଣି।୧।

(କୁଞ୍ଜବନରେ ବ୍ରଜଚନ୍ଦ୍ରମା, କାମକଳାସାଗର, କଳାମାଣିକ କାଳିଆ କାହ୍ନୁ କଳଧ୍ୱନିଯୁକ୍ତ କୋକିଳ ପାଶରେ
କୋକିଳ ବଚନା ରାଧାର ପ୍ରୀତି ମନେ ପକାଇ କହୁଛନ୍ତି-ରେ କୋକିଳ, ମୋ ରାଧା ବର୍ତ୍ତମାନ କ’ଣ କରୁଥିବ?
ତାକୁ ନାଶ କରିବା ସମର୍ଥ କନ୍ଦର୍ପ ତା’ର ପାଞ୍ଚ ଶରକୁ ଯୋଖି ତା’ ଉପରକୁ ଟାଣରେ ବିନ୍ଧୁଥିବ।)

ଖଞ୍ଜନ-ନୟନୀ କଟକ କଟକ କଟକ କଟକ ଶୋଭିନୀ,
ଖେଦକ ଘେନିବ ହାଟକ ହାଟକ ହାଟକ ସୁମନ-ମୋହିନୀ,
କୋକିଳ, କ୍ଷିତିମଣ୍ଡନା କଞ୍ଜାନନୀ,
ଖଞ୍ଜିଥିଲା ପ୍ରୀତି କଟକ କଟକ କଟକ କଟକ ସୁସ୍ୱନାଗମନୀ।୨।

(ରେ କୋକିଳ, ସେ ଖଞ୍ଜନ ନେତ୍ରୀ ନିତମ୍ବ ଯୋଗୁଁ ତା’ର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକଙ୍କଣ ଯୋଗୁଁ ଓ ଦୀପ୍ତିମନ୍ତ ନାସାମଣି ଯୋଗୁଁ ଶୋଭାପାଏ।
ସେ ହଟଯୋଗୀ ମନମୋହିନୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗୀ ସର୍ବଦା ଦୁଃଖ କରୁଥିବା। ମୋ ଧରାମଣ୍ଡନା, ପଦ୍ମବଦନା, ନୁପୂର ଯୋଗେ
ଗମନକାଳରେ ସୁମଧୁର ସ୍ୱର ରଚନାକାରିଣୀ, ବ୍ରଜପୁରରେ ଓ ପାହାଡ଼ର କଟି ପ୍ରଦେଶରେ ମୋ ସହିତ ପ୍ରୀତି ରଚନା କରିଥିଲା।)

ଗଳାମାଳା ମୋର ପ୍ରିୟକ ପ୍ରିୟକ ପ୍ରିୟକ ପ୍ରିୟକ ଦେଖିବ,
ଗଉରୀ ନ କରି ପ୍ରିୟକ ପ୍ରିୟକ ପ୍ରିୟକ ମୋହିନୀ ବସିବ,
କୋକିଳ, ଗୁଣମଣି କେହ୍ନେ ବଞ୍ଚିବ
ଗୁରୁସମ ଡୋଳା ତରଳ ତରଳ ତରଳ ତରଳ ତା’ର ହେଉଥିବା।୩।

(ରେ କୋକିଳ, ମୋ ଗଳାହାର ରାଧା, ଭ୍ରମର, କୁଙ୍କୁମ, କଦମ୍ବ, ନୀଳଅଶୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବ, ମୋ ମୋହିନୀ ଗୋରୀ
ଗମନ ନ କରି ପ୍ରୀତିପଦ ବିଷୟ ନ ପକାଇ ଓ ଗୋରଚନା ନ ଲଗାଇ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଚିନ୍ତାମଗ୍ନା ହୋଇ ବସିଥିବ।
ତା’ର ଦୁର୍ବଳ ଢଳଢଳ ଡୋଳା, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଥରଥର ହେଉଥିବ।)

ଘେନିବ ପୁନାଗ ପୁନାଗ ପୁନାଗ ପୁନାଗ ଦେଖି ଚମକିବ,
ଘନକେଶୀ ଅଙ୍ଗ ପରାସେ ପରାସେ ପରାସେ ପରା ସେ ହୋଇବ,
କୋକିଳ, ଘୋଷୁଥିବ ପ୍ରୀତି ନିକର,
ଘନେ ନାଶୁଥିବ କଦମ୍ବ କଦମ୍ବ କଦମ୍ବ କଦମ୍ବ ଗତିର।୪।

(ରେ କୋକିଳ ସେ ବିରହତାପ ନାଶାର୍ଥେ ଶ୍ୱେତକମଳ ଓ ଛୁରୀଅନା ଫୁଲ ଧରିଥିବ;
ଅଣ୍ଡିରାହାତୀ ଓ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଚମକି ପଡ଼ିବ।
ଜଳଦକେଶାର ଶରୀରକୁ ସେ ପରା ଦୁଃଖଦାୟୀ ଓ ବେଦନାଦାୟୀ କୁନ୍ତଘାତ ପରି ହେବ।
ସେ ସର୍ବଦା ପ୍ରୀତି ଲୋଡ଼ିଥିବ। ସେ ଗଜଗମନାର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସମୂହକୁ କଦମ୍ବଫୁଲ ଘନେ ନାଶ କରୁଥିବ।)

ନ ଚାହୁଁଥିବ ସେ ଗଣିକା ଗଣିକା ଗଣିକା ଗଣିକା-ଗାମିନୀ,
ନୟନ ଅମଳ ନଳୀନ ନଳୀନ ନଳୀନ ନଳୀନ ଦିଶୁଥିବ ପୁଣି,
କୋକିଳ, ନିଶ୍ଚେ ଶୋଇଥିବ ଅବନୀ
ନ ଘେନି ତିଳକ ତିଳକ ତିଳକ ତିଳକ ତିଳକ-ଗାମିନୀ।୫।

(ରେ କୋକିଳ, ସେ ଗଜଗମନା ବେଶ୍ୟାକୁ ଯୂଇଫୁଲକୁ ଓ ଲଳିତାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିବ, ତା’ର ପବିତ୍ର ନୀଳପଦ୍ମସମ ନୟନରେ
ଜଳ ଦେଖାଯାଉଥିବ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଗମନା, ତିଳେହେଲେ ଚନ୍ଦନ, ସିନ୍ଦୁର ଓ ମଥାମଣି ନ ଲଗାଇ ଭୂମି ଉପରେ ଶୋଇଥିବ।)
-୦-
ଉକ୍ତ କବିତାଟି କବି ସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ରଚିତ ‘ଯମକରାଜ ଚଉତିଶା’ ତଥା ବିଶ୍ୱନାଥ କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଙ୍କଳିତ ଏବଂ ଜୟଗୁରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, କଟକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ପୁସ୍ତକରୁ ସଂଗୃହୀତ।

କବି ସମ୍ରାଟଙ୍କ ‘ଯମକରାଜ ଚଉତିଶା’ ଏକ ଅନନ୍ୟ ସଙ୍କଳନ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତି ପଦରେ ଥିବା ୪ଟି ଧାଡ଼ି ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ ଧାଡ଼ିରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅର୍ଥ ଥିବା ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦକୁ ଚାରିଥର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି। ପାଠକମାନଙ୍କ ସୁବିଧାପାଇଁ ପ୍ରତି ପଦର ଅର୍ଥ ପଦ ଶେଷରେ ଦିଆଯାଇଛି।