୰ ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁ

ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁ (୧୯୨୬-୨୦୧୬) ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଣେ ପ୍ରବୀଣ ସାରସ୍ବତ ସାଧକ। ସେ ଗଳ୍ପ, ଉପନ୍ୟାସ, କବିତା, ପ୍ରବନ୍ଧ, ରମ୍ୟରଚନା, ଫିଚର, ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ, ଅନୁବାଦ ଆଦି ସବୁ ବିଭାଗରେ ନିଜର ସିଦ୍ଧହସ୍ତତା ପ୍ରମାଣିତ କରିଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କର ଅମର କୃତି ପାଇଁ ସେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ସାରଳା ପରୁସ୍କାର ଓ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ପରିଷଦ ପକ୍ଷରୁ କୋଣାର୍କ ପୁରସ୍କାର ସମେତ ବହୁ ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧିତ ହୋଇଛିନ୍ତି। ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମାର୍ଦ୍ଧ ଯେଉଁ କେତେଜଣ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ କଥାଶିଳ୍ପୀ ଆମ କଥା ସାହିତ୍ୟକୁ ରୁଦ୍ଧିମନ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁ ଅନ୍ୟତମ।

ତାଙ୍କ ରଚିତ ଗଳ୍ପ ସଙ୍କଳନ ମଧ୍ୟରେ-‘ପ୍ରେମ ତ୍ରିଭୁଜ’, ‘ମିଛ ବାଘ’, ‘ସୁମିତ୍ରାର ହସ’, ‘ଅନ୍ଧରାତିର ସୂର୍ଯ୍ୟ’, ‘ଆକାଶ-ପାତାଳ’, ‘ଅଭିସପ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ୍’, ‘ଲୌକିକ ଆଲୌକିକ’, ‘ବାବା ଡହରାନନ୍ଦଙ୍କ ଅଭିନବ ପ୍ରବଚନମାଳା’ ଆଦି ଅନ୍ୟତମ। ସେହିଭଳି ତାଙ୍କ ରଚିତ ଉପନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟରେ ‘ଧରା ଓ ଧାରା’, ‘ତାମସୀ ରାଧା’ ଓ ‘ହଂସ ମିଥୁନ’ ଆଦି ଅନ୍ୟତମ। ତାଙ୍କ ରଚିତ କବିତା ସଙ୍କଳନ ମଧ୍ୟରେ ‘କିଛି କବିତା, କିଛି କବିତା ଭଳି’, ‘କବିତା ନୁହେଁ, କବିତା ଭଳି’ ଆଦି ଅନ୍ୟତମ।

ଏହା ସହିତ ସେ ‘ଝଙ୍କାର’ ଏବଂ ‘ଉତ୍କଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ’ ଆଦି ପତ୍ରିକା ସମ୍ପାଦନା କରିବା ସହିତ ଅନେକ ଆଲୋଚନା ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓଡ଼ିଆ ସମ୍ବାଦପତ୍ରରେ ନିୟମିତ ସ୍ତମ୍ଭ ରଚନା ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।