ବାଇଦାସଙ୍କ ଭଜନ

୰ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଜଣେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସାହିତ୍ୟିକ ଭାବେ ଗୋପାଳଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ (୧୮୭୪-୧୯୪୫) ସୁପରିଚିତ। ତାଙ୍କ ଦ୍ବାରା ସଙ୍କଳିତ ପୁର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି, ଯାହାର ବିକଳ୍ପ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ରଚିତ ରମ୍ୟରଚନା ସଙ୍କଳନ ମଧ୍ୟରେ ‘ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗିରେ ସନ୍ଧ୍ୟା’, ‘ନନାଙ୍କ ବସ୍ତାନି’, ‘ବାଇ ମାହାନ୍ତି ପାଞ୍ଜି’, ‘ଆମଘରର ହାଲ୍‌ଚାଲ୍‌’ ଆଦି ତାଙ୍କର କାଳଜୟୀ ସୃଷ୍ଟି।

ତାଙ୍କର ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ସ୍ବାଧୀନତା ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ହୋଇଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ସେହି ଲେଖାର ଗୁରୁତ୍ବ ଏବଂ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଆଜି ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଲେଖକଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପ୍ରକାଶିତ ପୁସ୍ତକ ହେଉଛି ‘ଉତ୍କଳ କାହାଣୀ’। ଏହା ସହିତ ସେ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକ ମୁଖରେ ପ୍ରଚଳିତ ଢଗ, ଢମାଳି, ପ୍ରବଚନ, ଆପ୍ତବଚନ, ପ୍ରବାଦ, ଉପଦେଶ ଆଦିକୁ ନେଇ ରଚନା କରିଥିଲେ ‘ଢଗ ଢମାଳି ସଂଗ୍ରହ’ ଏବଂ ‘ପ୍ରବଚନ ଓ ସାର ବଚନ’।

ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟିକ ଜୀବନ ବିଭିନ୍ନ ବୈଚିତ୍ରତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ କବିତା, କାହାଣୀ, ରମ୍ୟରଚନା, ପ୍ରବନ୍ଧ, ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚନା, ଭାଷା-ଚର୍ଚ୍ଚା, ପତ୍ରିକା ସମ୍ପାଦନା ସହିତ ଜୀବନୀ ଓ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ଆଦି ଲେଖିବା ସହିତ ଅନେକ ଲେଖକଙ୍କର ପ୍ରକାଶିତ ସଙ୍କଳନ ନିମନ୍ତେ ମୁଖବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଲେଖିଥିଲେ।